Эссе қалай жазылады: дайын үлгі және пайдалы кеңестер

Эссе қалай жазылады: дайын үлгі және пайдалы кеңестер

Кіріспе
Эссе — жеке ойды, көзқарасты және авторлық пікірді еркін түрде жеткізетін жазба жұмыс түрі. Қазіргі таңда мектепте де, колледж бен жоғары оқу орындарында да эссе жазу кеңінен қолданылады. Сондықтан «эссе қалай жазылады?» деген сұрақ оқушылар мен студенттер арасында өте өзекті. Бұл мақалада эссе жазудың негізгі құрылымы, ережелері, пайдалы кеңестер және дайын үлгі ұсынылады.
Эссе деген не?
Эссе — белгілі бір тақырыпқа қатысты автордың жеке пікірі мен ой толғауын білдіретін шағын көлемді шығарма. Эссенің басты ерекшелігі — стандартты ережелерге қатты бағынбай, еркін стильде жазылуы. Дегенмен, жақсы эссе жазу үшін белгілі бір құрылым мен логикалық жүйені сақтау маңызды.
Эссе құрылымы
Эссе құрылымы әдетте үш негізгі бөлімнен тұрады:
Кіріспе бөлім
Кіріспе эссенің ең маңызды бөлігі, себебі оқырманның алғашқы әсері осы жерден қалыптасады. Бұл бөлімде:
 тақырыптың маңыздылығы ашылады;
 негізгі мәселе қысқаша таныстырылады;
 автордың көзқарасы аңғарылады.
Көлемі: 2 – 4 сөйлем
Негізгі бөлім
Негізгі бөлімде автор өз ойын дәлелдермен, мысалдармен толық түсіндіреді. Мұнда:
 жеке пікір айтылады;
 өмірден немесе әдебиеттен мысал келтіріледі;
 салыстыру, талдау жасалады.
Көлемі: эссенің негізгі бөлігі (60 – 70%)
Қорытынды
Қорытынды бөлімде:
 негізгі ой жинақталады;
 түйін жасалады;
 қысқаша қорытынды пікір айтылады.
Көлемі: 2 – 3 сөйлем
Эссе жазу ережелері
Жақсы эссе жазу үшін төмендегі ережелерді сақтаңыз:
 тақырыптан ауытқымауға тырысыңыз;
 артық сөз қолданбаңыз;
 ойды нақты әрі түсінікті жеткізіңіз;
 логикалық байланыс сақтау маңызды;
 орфографиялық және пунктуациялық қателерге жол бермеуге тырысыңыз.
Мектеп эссесінде күрделі терминдерден гөрі қарапайым әрі түсінікті тіл қолданған дұрыс.
Эссе тақырыптары қандай болады?
Эссе тақырыптары әртүрлі болуы мүмкін:
қоғам және өмір;
білім мен ғылым;
достық, отбасы;
Отан, туған жер;
адамгершілік құндылықтар.
Мысалы:
 «Білім — болашақтың кілті»
 «Нағыз дос қандай болуы керек?»
 «Еңбек пен табыс арасындағы байланыс»

Дайын эссе үлгісі
Тақырып: Білімнің адам өміріндегі маңызы
Білім — адам өміріндегі ең маңызды құндылықтардың бірі. Ол адамның ой - өрісін кеңейтіп, болашаққа деген сенімін арттырады. Қазіргі қоғамда білімді адам ғана өз орнын таба алады.
Білім адамды дұрыс шешім қабылдауға үйретеді. Оқыған адам өмірдің мәнін терең түсініп, қиындықтарға сабырмен қарайды. Сонымен қатар, білім адамның қоғамдағы беделін арттырып, кәсіби жетістікке жетуіне мүмкіндік береді.
Қорытындылай келе, білім — тек ақпарат емес, ол адамның тұлға болып қалыптасуының негізі. Сондықтан әрбір адам білім алуға ұмтылуы тиіс.
Жиі жіберілетін қателіктер
Эссе жазу барысында мына қателіктер жиі кездеседі:
 тақырыпты толық ашпау;
 дайын мәтінді көшіру;
 қорытындының болмауы;
 тым ұзақ немесе тым қысқа жазу.
Бұл қателіктерден аулақ болу үшін эссені жазып болған соң міндетті түрде қайта оқып шығу қажет.
Қорытынды
Эссе жазу — ойды жүйелі түрде жеткізуді үйрететін маңызды дағды. Эссе қалай жазылады деген сұрақтың жауабы — құрылымды сақтау, жеке пікір білдіру және сауатты жазу. Егер осы кеңестерді ұстансаң, кез келген тақырыпта жақсы эссе жазуға болады.

ҰБТ эссе үлгілері
(орташа көлемі: 90–130 сөз, 3 бөлім сақталған)
1. Тақырып: Білім – болашақтың кілті
Білім – адам өміріндегі ең маңызды құндылықтардың бірі. Қазіргі заманда білімсіз табысқа жету қиын. Сондықтан әрбір адам білім алуға ұмтылуы тиіс.
Білім адамның ой-өрісін кеңейтіп, дұрыс шешім қабылдауға көмектеседі. Оқыған адам өз мақсатын айқындап, қоғамға пайдалы бола алады. Сонымен қатар, білім елдің дамуына да үлкен үлес қосады.
Қорытындылай келе, білім – болашақтың кілті. Білімді ұрпақ қана елді алға жетелей алады.
2. Тақырып: Еңбекқорлық – табысқа жеткізетін жол
Еңбекқорлық – адамның бойындағы ең асыл қасиеттердің бірі. Ешбір жетістік еңбексіз келмейді.
Адам өз мақсатына жету үшін үнемі еңбектенуі керек. Күнделікті еңбек пен табандылық адамды шыңдайды. Еңбекқор адам қиындыққа мойымай, әрдайым алға ұмтылады.
Қорытындылай келе, еңбекқорлық – табыстың негізі. Еңбекті қадірлеген адам ғана биік белестерді бағындырады.
3. Тақырып: Отан – әр азаматтың қасиетті ұғымы
Отан – адам үшін ең қымбат құндылық. Әрбір адам туған жерін қадірлеуі тиіс.
Отанға деген сүйіспеншілік оны қорғаудан, еңбек етуден көрінеді. Өз елінің дамуына үлес қосу – әр азаматтың парызы. Туған жерін сүйген адам ешқашан елін ұмытпайды.
Қорытындылай келе, Отанды сүю – үлкен жауапкершілік. Отанын сүйген ұрпақ қана елді көркейтеді.
4. Тақырып: Достық – өмірдің тірегі
Достық – адам өміріндегі ең маңызды қарым-қатынастардың бірі. Нағыз дос қиын сәтте қолдау көрсетеді.
Дос адамға сенім мен қуаныш сыйлайды. Шынайы достық адалдық пен түсіністікке негізделеді. Досы бар адам өзін ешқашан жалғыз сезінбейді.
Қорытындылай келе, достық – өмірдің тірегі. Досты қадірлей білу – үлкен адамгершілік.
5. Тақырып: Уақытты тиімді пайдалану – табыстың кепілі
Уақыт – адамға берілген ең бағалы мүмкіндік. Өткен уақыт қайта оралмайды.
Уақытты тиімді пайдаланған адам өз мақсатына тез жетеді. Күн тәртібін дұрыс құру арқылы адам көптеген жетістікке қол жеткізе алады. Ал уақытты босқа өткізу өкінішке әкеледі.
Қорытындылай келе, уақытты бағалау – табыстың кепілі. Әр минутты пайдалы іске жұмсау қажет.
6. Тақырып: Отбасы – тәрбие бастауы
Отбасы – адамның алғашқы тәрбие алатын ортасы. Отбасында қалыптасқан құндылықтар өмір бойы сақталады.
Ата-ана баланың мінезі мен көзқарасының қалыптасуына үлкен әсер етеді. Мейірім мен сыйластық бар отбасында тәрбиеленген бала жақсы адам болып өседі.
Қорытындылай келе, отбасы – тәрбие бастауы. Берік отбасы – мықты қоғамның негізі.
7. Тақырып: Арман адамды алға жетелейді
Арман – адамның болашаққа деген үміті. Арманы бар адам өмірге мақсатпен қарайды.
Арман адамға күш беріп, қиындықты жеңуге көмектеседі. Өз арманына сенген адам ешқашан тоқтамайды. Арман мен еңбек қатар жүрсе, нәтиже міндетті түрде болады.
Қорытындылай келе, арман – адамды алға жетелейтін күш. Армансыз өмір мәнсіз.
8. Тақырып: Табандылық – жетістікке жетудің шарты
Табандылық – адамның қиындыққа мойымауы. Бұл қасиетсіз жетістікке жету қиын.
Көптеген табысты адамдар жолында кедергілерге кездескен. Бірақ олар табандылық танытып, өз мақсатына жеткен. Табандылық адамды шыңдайды.
Қорытындылай келе, табандылық – жетістікке жетудің басты шарты. Сабыр мен төзім әрдайым нәтиже береді.
9. Тақырып: Кітап – білімнің қайнар көзі
Кітап – адамзаттың ең үлкен байлығы. Ол білім мен тәжірибені ұрпақтан ұрпаққа жеткізеді.
Кітап оқыған адамның ой-өрісі кеңейеді. Ол сөздік қорын байытып, дүниетанымын дамытады. Кітап — ақылдың азығы.
Қорытындылай келе, кітап – білімнің қайнар көзі. Кітаппен дос болған адам ешқашан ұтылмайды.
10. Тақырып: Жауапкершілік – адамдық қасиет
Жауапкершілік – әр адамның бойында болуы тиіс қасиет. Жауапты адам өз ісіне мұқият қарайды.
Жауапкершілік отбасында, оқуда және қоғамда маңызды рөл атқарады. Өз міндетін сезінген адам сенімге ие болады.
Қорытындылай келе, жауапкершілік – адамдық қасиеттің өлшемі. Жауапты адам әрдайым құрметке лайық.
ҰБТ үшін пайдалы кеңес
Осы эсселерді:
құрылым ретінде қолдан
негізгі ойларын есте сақта
өз сөзіңмен түрлендір
Сөзбе-сөз көшіру емес, үлгі ретінде пайдалану маңызды