Ойын сауық отауы


Қазақ әдебиеті жырлайды: құралай және құралайдың салқыны

Қазақ әдебиеті жырлайды: құралай және құралайдың салқыны.

Осы жазбамда "Қазақ әдебиетінде" айтылатын киіктің лағы құралай мен құралайдың салқыны (амал) туралы талдап, сіздермен бөлісуге жөн көрдім. Мүмкін пайдасы тиіп қалар.

Қазақ тілінің сөздік қорында "құралай" (зат есім) - киіктің лағы.

Қазақ ұлттық Энциклопедиясы "Құралайдың салқының" былай жазыпты: "Мамыр айының екінші жартысынан басталып, он шақты күнге созылатын дауылды қара суық, амал; киіктің лағын өргізетін мерзім".

Халық күнтізбесіндегі жеті амалдың бірінде: "Осы кезде көктемгі салқын түсіп, қар жауады. Киіктер төлдеп, құралайының кіндігі мұзға жабысып түсіп қалады, қазақтың есепшілері текебұрқылдақ амалы – текелердің шағылысатын кезіне қарап, құралайдың салқыны амалының уақытын дәл анықтап отырған".

Қазақ жазушыларының еңбегіндегі теңеулер мен эпитеттер:

Түсті шықтар шөптерге, Жауатындай қар, түрі.
Соғады әр жыл көктемде, Құралайдың салқыны.
Баяғы сол тәртібі – келеді жел арқылы,
Лағы боп киіктің құралайдың салқыны.
(С. Мәуленов, Алыс кетіп барамын)

- Көресің бе, Жақан, жел батыстан соғып тұр. Бұл құралай салқыны деген амал. Бүгін киіктер лағын өргізеді, - деді Хасен Жақанға (Қазақ әдебиеті). Хәлелден құралайдың салқынында көз жазып қалды. Қызық, қазір Ғазиза тірі ме екен? Не күй кешуде, ұшырасса. Құралайға жиі келетін. Кішіпейіл. Айыбы... Жүзіктің көзінен жиі өтетін (Жалғыз салт атты).

Құралай суығының аяғы кейде аязға айналып кетеді (М. Дүзенов, Ақәже).

Көрсем де де құралайды атқаным жоқ,
Ұқсаттым Мақпал жанға шын жүректен (Ә. Найманбаев, шығармалары).

Шыңда шырлап ойнаған. Қызыл киік құралай, Айшықты мүйіз арқары - ай, Тоспада тойын тойлаған (И. Байзақов, Құралай сұлу).

Көздеп атып құралай мен елікті, Кесір көңіл аяқ асты желікті. Қол шіркіндер сүйеді екен тізгінді, Тақым әсте сүйеді екен көлікті (Қ. Мырзалиев, Мәңгі майдан).

Құралайын өргізген үйір - үйір киіктер түстікті бетке ұстап, бұл өлкеден әлдеқашан безіп кеткен (Ә. Кекілбаев, Дала балладалары).

Құралайы құлаған жас туша жанын жалауға байлап бір - ақ қарғып, құзар тастан ұшты (Қазақ әдебиеті).
Бұл – қыр еркесі сұр киіктің құралайы еді (Қазақ әдебиеті).

Айтатын алда сөзің, Ыбырайым, Сөз тыңда, Жамал келін, құралайым. Шығып ем көңілге алып бір Алланы Шаураның Дүйсеке аға айтсын жайын (Мәшһүр - Жүсіп, шығармалары).

Өте ме сұм өсірдің тепкісінде, Бота көз Күләнда атты құралайың, Не өлім, не бостандық – бірі маған, Төресін өзің берші апатайым (Ж. Саин, Күләнда).

Қуан дейсің, ал, енді қуанайын, қуаныштан қолыма ту алайын, қайыра бір қасыма соғар ма екен, аулақ кеткен адасып құралайым (М. Мақатаев, Аққулар ұйықтағанда).

Желбіреп сары ала ту шыққан бойда, Құйылып қалың әскер қырдан ойға, Астында Ақ табан ат, алда Исатай, Сол күнде «қырқарланып құралайда». (Ғ. Қайырбеков, Көнсадақ).
Материал рейтингісі:
барлық дауыс бергендер: 2
Басқа жаңалықтарды оқу:
Пікір білдіру
* = міндетті түрде толтырылуы тиіс
Жартылай қою Қисық мәтін Асты сызылған мәтін Сызылған мәтін | Сол жағына қою Ортасына Оң жағына қою | Смайликтер қою Түсті таңдау | Жасырын мәтін Үзінді қою Таңдалған мәтінді транслитерациядан кирилицаға ауыстыру Спойлер қою
Қауіпсіздік коды :

Қауіпсіздік кодын көрсету үшін осы суретті қосыңыз
код көрінбесе қайта басыңыз


Үздік мақалалар
Білімділер жаңалықтары

Өз пікіріңді білдір
Қандай мақалаларды көбірек енгізген жөн?
Сайтта кім бар
Барлығы: 20
Қолданушылар: 0
Қонақтар: 20
Роботтар: 2
Соңғы пікірлер
  • Дауыл 30.03.2019
    Балықтар (1)
    Дауыл-фото
    30. 03. 2019ж
    Балықтар, көп сұрақ қоймаңыз, no сізбен сұхбаттасушыларға көп сұрақ қойсаңыз олардың денсаулығына зиян. Сіз адамдардың ауырмай жүргенін қалайсыз.
  • Дауыл 30.03.2019
    Суқұйғыш (1)
    Дауыл-фото
    30. 03. 2019ж
    Суқұйғыш, Сіз бүгін бақыттысыз. Тек қаласаңыз болғаны. «Бақытым кел», десеңіз жеткілікті. bully
  • Дауыл 30.03.2019
    Тауешкі (3)
    Дауыл-фото
    30. 03. 2019ж
    Тауешкі, Сіз табысқа жетесіз, бірақ нәтиже сіз күткеннен кішкене көрінеді. Өзгелердің сезімге оңай түсу қабілетін бағаламаңыз. belay
  • Дауыл 30.03.2019
    Сарышаян (1)
    Дауыл-фото
    30. 03. 2019ж
    Сарышаян, дәл қазір сіздің көкжиегіңіз қара бұлт ішінде болар. sad Дегенмен, бұлтты тарату үшін артық энергия жұмсаудың қажеті жоқ. Бұлттың тарқауын күткен оңайырақ. smile
  • Дауыл 30.03.2019
    Таразы (1)
    Дауыл-фото
    30. 03. 2019ж
    Таразы, өмірге шағымдана беруді доғарыңыз. Айналаға қараңыз! Таза ауаға шығып әдемі гүлдерді қараңыз, құстардың сайраған даусын тыңдаңыз. Қарап тұрып, көңілің өз - өзінен көтеріледі. smile
  • Дауыл 30.03.2019
    Бикеш (1)
    Дауыл-фото
    30. 03. 2019ж
    Бикеш, бүгін сізге жалған сөйлеп, жасанды қылық көрсетуге тура келсе, ондай әрекетке бармай-ақ қойғаныңыз жөн. Бүгін болмайды! belay
  • Дауыл 30.03.2019
    Мерген (2)
    Дауыл-фото
    30. 03. 2019ж
    Мерген, сіз жол айырығында тұрсыз, бәрі жақсы болады, бірақ сіз жалғыз тұрған жоқсыз. Дұрыс жолды таңдау үшін өзіңізді ғана ойламайсыз. Мұны есте ұстаңыз! recourse
  • Дауыл 30.03.2019
    Арыстан (2)
    Дауыл-фото
    30. 03. 2019ж
    Арыстан, маңызды әңгімеден қашпаңыз! Көптен бері шешілмей келген істі тоқтату, дауды аяқтау, нақтылау, мәселені шешуге қолайлы күн. no
  • Дауыл 30.03.2019
    Шаян (1)
    Дауыл-фото
    30. 03. 2019ж
    Шаян, бүгінгі күн басқалардың көзімен айқын көрінбек. Жақын адамдарыңыздың кеңесіне құлақ түріңіз. laughing
  • Дауыл 30.03.2019
    Егіздер (1)
    Дауыл-фото
    30. 03. 2019ж
    Егіздер – жалғыздық. Тек бүгін емес. Бүгін сіздің орныңыз шулы достардың ортасында. winked
Ілмек сөздер
Сайт статистикасы
Яндекс.Метрика