Қазақша түс жору – түсте көрген нәрселер нені білдіреді?

Қазақша түс жору – түсте көрген нәрселер нені білдіреді?
Адам баласы ерте заманнан бері түс көру құбылысына ерекше мән берген. Кейде түсіміз анық әрі есте қаларлық болса, кейде оянған сәтте-ақ ұмытылып кетеді. Дегенмен, көптеген адамдар өмірінде бір рет болса да: «Бұл түс нені білдіреді екен?», «Жақсылықтың белгісі ме, әлде ескерту ме?» деген сұрақтарды өзіне қойғаны анық.

Қазақ халқында түс жору – ғасырлар бойы қалыптасқан рухани мұраның бір бөлігі. Ата-бабаларымыз түсті жай ғана адамның ұйқы кезіндегі елесі емес, кей жағдайда болашақтан белгі беретін немесе адамның ішкі жан дүниесін көрсететін құбылыс деп қабылдаған. Сол себепті үлкендер таңертең көрген түсін жақындарына айтып, ақсақалдар мен көпті көрген әжелерден жорытып отырған.

Дегенмен, қазақы дүниетанымда әрбір түске бірден сеніп кетуге болмайды деген түсінік те болған. Өйткені түстің ақиқаты мен жалғаны болады деп есептелген. Кейбір түс адамның күнделікті ойынан, уайымынан немесе қуанышынан туындаса, енді біреуі маңызды хабардың немесе өмірдегі өзгерістің белгісі болуы мүмкін.

Бүгінде де қазақша түс жоруға қызығушылық азайған жоқ. Интернеттен, кітаптардан немесе үлкен кісілерден түс жору туралы мәлімет іздейтін адамдар өте көп. Әсіресе жылан көру, су көру, ақша көру, тіс түсу, сәби көру, той көру, қайтыс болған адамды көру сияқты түстердің мағынасына қызығатындар жиі кездеседі.

Бұл мақалада қазақ халқының дәстүрлі түс жору ерекшеліктері, исламдағы түс туралы түсінік және ең жиі кездесетін түстердің мағыналары қарапайым әрі түсінікті тілмен баяндалады.

Қазақ халқы түс жоруға неге мән берген?
Қазақ халқы табиғатпен үндес өмір сүрген халық. Олар әрбір құбылыстың өзіндік мәні бар деп сенген. Желдің бағыты, құстың ұшуы, айдың тууы сияқты табиғат белгілерімен қатар түс көру де адамның өмірімен байланысты ерекше белгі ретінде қарастырылған.

Ертеде ауыл ақсақалдары мен дана әжелер түсті жоруда тәжірибелі болған. Олар түсті бір ғана белгіге қарап емес, адамның жасына, жағдайына, көңіл күйіне және түстің толық мазмұнына қарап жорыған.

Мысалы, бір затты көру әр адам үшін әртүрлі мағына беруі мүмкін. Жас жігіттің түсі мен егде адамның түсі бірдей жорылмайды. Сол сияқты үйленбеген қыздың көрген түсі мен көпбалалы ананың көрген түсінің де өзіндік ерекшелігі болады.
Бұл – қазақтың түс жору мәдениетінің тереңдігін көрсетеді.

Түстердің түрлері
Халық арасында түстер бірнеше түрге бөлінеді.
1. Аян түстер
Мұндай түс өте анық болады. Адам оянған соң оны ұзақ уақыт ұмытпайды. Кейде бірнеше күннен кейін немесе бірнеше жылдан соң дәл сол оқиға өмірде қайталанып жатады.
Қазақ арасында мұндай түстерді «аян берді» деп айтқан.
2. Күнделікті ойдан туған түс
Адам күні бойы не туралы көп ойласа немесе қатты алаңдаса, сол нәрсе түсіне кіруі мүмкін.
Мысалы:
* емтиханға дайындалып жүрген студент;
* жаңа жұмыс іздеп жүрген адам;
* алыс сапарды жоспарлаған кісі.
Мұндай түстердің ерекше жорамалы болмайды.
3. Қорқынышты түс
Кей адамдар түсінде құлап кетеді, біреуден қашады немесе қорқынышты оқиғаларды көреді.
Мұндай түс көбіне адамның шаршағанын немесе жүйке жүйесінің демалуға мұқтаж екенін білдіреді.

Исламда түс туралы не айтылады?
Ислам дінінде түстер үш түрге бөлінеді.
Біріншісі – Алла Тағаладан болатын жақсы түс. Мұндай түс адамға қуаныш сыйлайды және жақсылықтың белгісі болуы мүмкін.
Екіншісі – адамның күнделікті ойлары мен өміріндегі оқиғалардың әсерінен пайда болатын түс.
Үшіншісі – адамның көңілін түсіріп, қорқыту үшін болатын жағымсыз түс.

Исламда жақсы түсті көрген адам Аллаға шүкіршілік айтып, оны тек сенімді адамдарға ғана баяндағаны дұрыс делінеді. Ал жаман түс көргенде оған қатты мән бермей, дұға жасап, Алладан қорған сұрау ұсынылады.

Қазақша түс жорудың негізгі қағидалары
Қазақ дәстүрінде түсті жорудың өзіндік ережелері бар.
Біріншіден, әрбір түс тура мағынасында қабылданбайды.

Мысалы, түсінде жылау көбіне қуанышқа, ал күлу кей жағдайда уайымға жорылуы мүмкін.
Екіншіден, бір ғана белгіге қарап қорытынды жасау дұрыс емес. Түстің толық мазмұны, ондағы адамдар, орын, уақыт және сезімдердің барлығы бірге қарастырылады.

Үшіншіден, түсті көрген адамның өмірлік жағдайы да маңызды. Бірдей түсті көрген екі адамның өмірінде әртүрлі оқиға болуы мүмкін.

Түсті қай кезде көрген маңызды ма?
Халық арасында таңға жақын көрілген түстердің ықтималдығы жоғары деген түсінік бар. Ал кешкі немесе түннің алғашқы бөлігінде көрілген түстер көбіне күндізгі ойлардың жалғасы ретінде қабылданады.
Дегенмен, мұны нақты заңдылық деп айтуға болмайды. Түстің орындалуы оның қай уақытта көрілгеніне ғана емес, мазмұнына және адамның жағдайына байланысты деп есептеледі.

Түсті кімге айту керек?
Қазақ дәстүрінде жақсы түсті жақсы адамға айту керек деген сөз бар. Жақсы түс көрген адам оны ниеті түзу, сенімді кісіге айтып жорытады.
Ал жаман түс көргенде оны көпшілікке жария етпеуге тырысқан. Кейбір өңірлерде мұндай түсті суға айтып немесе дұға оқып, жамандықты қайтаруға болады деген ырымдар сақталған.

Түс жорудағы халық даналығы
Қазақ халқы әрбір түске байыппен қарағанымен, ешқашан барлық өмірін түске тәуелді етпеген. Ақсақалдар:
«Түс – болжам ғана, адамның тағдырын ең алдымен оның ниеті, еңбегі және Алланың қалауымен болатын өмір жолы анықтайды» деген ұстанымды ұстанған.
Сондықтан түс жақсы болса – шүкіршілік ету, жаман болса – сабыр сақтау және жақсылықтан үміт үзбеу маңызды деп есептелген.

Қазақша түс жору – халқымыздың ғасырлар бойы қалыптасқан рухани мұрасының маңызды бөлігі. Ол тек болашақты болжау құралы емес, адамның ішкі жан дүниесін, өмірге деген көзқарасын және ұлттық дүниетанымды танытатын мәдени құндылық болып саналады.

Қазіргі таңда да түс жоруға қызығушылық жоғары. Алайда әрбір түсті абсолютті ақиқат ретінде емес, халықтық таным мен рухани мұраның бір бөлігі ретінде қабылдаған жөн. Жақсы түс адамға үміт сыйласа, жағымсыз түс сақтыққа шақыратын белгі болуы мүмкін. Ең бастысы – адамның өмірі оның игі істеріне, адал еңбегіне және Жаратқанға деген сеніміне байланысты екенін ұмытпау қажет.

Қазақша түс жору: ең көп кездесетін түстердің мағынасы
Қазақ халқында әрбір түстің өзіндік мәні бар деп есептелген. Дегенмен бір түсті барлық адамға бірдей жору дұрыс емес. Түстің қалай көрінгені, адамның көңіл күйі, өмірлік жағдайы және түстегі басқа белгілердің бәрі бірге қарастырылған. Төменде халық арасында ең көп кездесетін түстердің жорамалы берілген.

Су көру
Су – тазалықтың, өмірдің және берекенің белгісі.

• Мөлдір, таза су – қуанышқа, денсаулыққа, жақсы жаңалыққа жорылады.
• Өзеннен өту – өмірде үлкен өзгеріс болатынын білдіреді.
• Суға шомылу – рухани тазару немесе қиындықтан шығу белгісі.
• Лай су көру – уақытша қиындықтар мен түсініспеушіліктерді білдіруі мүмкін.
• Теңіз көру – үлкен мүмкіндік немесе ұзақ сапардың нышаны.

Жылан көру
Жылан – қазақ түс жоруында ең күрделі белгілердің бірі.

• Жыланды көру – сақ болуды қажет ететін жағдай немесе қызғаныш танытатын адам болуы мүмкін.
• Жыланды өлтіру – жауды жеңу немесе қиындықты еңсеру.
• Жыланның шағуы – күтпеген жаңалық немесе ескерту белгісі.
• Ақ жылан – даналық пен ерекше өзгерістердің белгісі деп те жорылады.

Тіс түсу
Тіс туралы түс халық арасында ең көп талқыланатын түстердің бірі.

• Тістің түсуі – жақын ортадағы өзгерістердің белгісі.
• Қансыз түскен тіс – алыстағы таныстарға қатысты жаңалық болуы мүмкін.
• Қанмен түскен тіс – туыстарға қатысты маңызды оқиғамен байланыстырылып жорылады.

Дегенмен мұндай түстерді бірден жамандыққа балауға болмайды.
Ақша көру
Ақша көбіне еңбек пен жауапкершіліктің белгісі.

• Қағаз ақша көру – жаңа мүмкіндік немесе табыс.
• Тиын ақша – ұсақ қиындықтар немесе күтпеген шығын.
• Ақша санау – алдағы жоспарлар мен қаржылық өзгерістер.
• Ақша жоғалту – сақтықты қажет ететін жағдай.

Алтын көру
Алтын байлықпен ғана емес, абыроймен де байланысты.

• Алтын бұйым тағу – мәртебенің артуы.
• Алтын табу – қуанышты жаңалық.
• Алтын жоғалту – қолдағы мүмкіндікті жіберіп алмауға шақыратын белгі.

Үй көру
Үй – отбасының, тыныштықтың және тұрақтылықтың белгісі.

• Жаңа үй – жаңа өмір кезеңі.
• Үлкен әдемі үй – молшылық пен береке.
• Ескі үй – өткенді еске алу немесе бұрынғы мәселелердің қайта көтерілуі.
• Үй салу – еңбектің нәтижесін көру.

От көру
От екі түрлі мағына береді.

• Жарқырап жанған от – қуаныш, жылулық, табыс.
• Өрт – күтпеген өзгеріс.
• От жағу – жаңа бастама.

Жаңбыр көру
Жаңбыр көбіне жақсылықтың белгісі.

• Жылы жаңбыр – береке.
• Жаңбыр астында жүру – қуанышты өзгерістер.
• Нөсер жаңбыр – үлкен жаңалық немесе өмірдегі маңызды кезең.

Қар көру

• Ақ қар – тазалық.
• Қардың еруі – қиындықтардың аяқталуы.
• Қар үстімен жүру – жаңа жолдың басталуы.

Күн мен ай көру

• Күн – қуаныш, жеңіс.
• Ай – тыныштық, даналық.
• Жарқын аспан – сәттілік.

Жұлдыз көру
Жұлдыз халық арасында үлкен арманның орындалуымен байланысты.

• Көп жұлдыз – мол бақыт.
• Аққан жұлдыз – өмірдегі маңызды өзгеріс.

Бала көру
Сәби – ең жақсы белгілердің бірі.

• Нәресте көру – қуаныш.
• Баланы көтеру – жауапкершілік.
• Күліп тұрған бала – бақыт пен жақсылық.

Жүктілік көру
Жүктілік көбіне жаңа бастаманың белгісі ретінде жорылады.

• Жаңа жоспар.
• Үлкен мүмкіндік.
• Өмірдегі жақсы өзгерістер.

Үйлену тойын көру

• Той көру – қуанышты хабар.
• Би билеу – көңілді кезең.
• Қонақтардың көп болуы – береке.

Жылқы көру
Жылқы – қазақ халқы үшін қасиетті жануар.

• Ақ жылқы – үлкен қуаныш.
• Атқа міну – мәртебенің көтерілуі.
• Жылқы үйірі – байлық пен береке.

Түйе көру
Түйе – молшылықтың белгісі.

• Түйеге міну – ұзақ сапар.
• Түйе жетектеу – еңбектің жемісі.

Қой көру
Қой – ризықтың белгісі.

• Көп қой – молшылық.
• Ақ қозы – қуаныш.
• Қозы көтеру – отбасы бақыты.

Сиыр көру

• Семіз сиыр – тоқшылық.
• Табын көру – табыстың артуы.
• Сүт сауып жатқан сиыр – адал еңбек.

Ит көру
Ит адалдықты да, сақтықты да білдіреді.

• Дос ит – сенімді адам.
• Үрген ит – өсек немесе дау.
• Иттің шабуы – сақ болуды қажет ететін жағдай.

Мысық көру
Мысық көбіне сақтық белгісі.

• Ақ мысық – тосын жаңалық.
• Қара мысық – күмәнді жағдай.
• Марғау – үйдегі қуаныш.

Құс көру
Құс – жақсы хабардың белгісі.

• Ақ көгершін – бейбітшілік.
• Қарлығаш – береке.
• Бүркіт – жеңіс.
• Аққу – махаббат пен адалдық.

Балық көру
Балық – ризық пен табыстың белгісі.

• Үлкен балық – мол мүмкіндік.
• Көп балық – береке.
• Балық аулау – еңбектің жемісі.

Ағаш көру

• Жасыл ағаш – өсіп - өркендеу.
• Гүлдеген ағаш – қуаныш.
• Қураған ағаш – өткенді ойлау.

Гүл көру
Гүл – махаббат пен қуаныштың белгісі.

• Раушан – сүйіспеншілік.
• Ақ гүл – адалдық.
• Букет алу – сый - құрмет.

Жол көру
Жол – өмірдің символы.

• Тегіс жол – сәттілік.
• Ұзақ жол – сапар.
• Тау жолы – қиындықты жеңу.

Ұшу

• Аспанда ұшу – армандардың орындалуы.
• Биікке көтерілу – жетістік.

Құлау
Құлау көбіне адамның ішкі уайымын көрсетеді.
Көп жағдайда мұндай түс адамның шаршағанын немесе маңызды шешім алдында тұрғанын білдіреді.

Қайтыс болған адамды көру
Қазақ дәстүрінде марқұмды түсінде көру ерекше қабылданған.
Егер марқұм күлімдеп тұрса немесе жақсы сөйлесе, бұл жақсы белгі деп есептеледі. Ал егер үндемей қарап тұрса немесе бір нәрсе сұраса, халық арасында оған Құран бағыштап, дұға жасау керек деген түсінік бар.

Қабір көру
Қабір көру міндетті түрде жамандықтың белгісі емес.
Көп жағдайда ол адамның өміріндегі бір кезеңнің аяқталып, жаңасының басталуын білдіреді.

Киім көру

• Ақ киім – тазалық.
• Жаңа киім – қуаныш.
• Әдемі киім кию – абыройдың артуы.
• Жыртық киім – қиындықтарға сақ болу қажеттігін білдіреді.

Айна көру
Айна – адамның өз - өзіне көзқарасының белгісі.
Айнаға қарап тұру – өз өміріне жаңаша қарауға шақыратын ишара ретінде қабылданады.
Қазақша түс жоруда әрбір белгі жеке емес, түстің жалпы мазмұнымен бірге қарастырылады.

Бір ғана көрініске сүйеніп нақты қорытынды жасау дұрыс емес. Сондықтан түсті жоруда сабыр сақтап, оны өмірдің абсолютті болжамы емес, халық даналығының бір көрінісі ретінде қабылдау маңызды. Ең бастысы – жақсы ойлап, игі істер жасау және болашаққа сеніммен қарау.

Исламда түс жоруға қалай қаралады?
Түс көру – адам өміріндегі табиғи құбылыстардың бірі. Ислам дінінде де түске қатысты көптеген хадистер мен ғұламалардың пікірлері бар. Алайда исламда әрбір көрген түсті міндетті түрде болашақты болжайтын белгі деп қабылдау дұрыс саналмайды.
Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с. ғ. с.) хадистерінде түстер үш түрге бөлінеді:
Біріншісі – Алла Тағаладан болатын жақсы түс. Мұндай түс адамға қуаныш сыйлайды, жүрегіне тыныштық береді және жақсы хабардың немесе жақсылықтың белгісі болуы мүмкін.
Екіншісі – адамның күнделікті өмірінде көрген, ойлаған, уайымдаған нәрселерінің жалғасы болатын түс. Мысалы, көп жұмыс істеген адам түсінде де жұмысын көруі немесе емтиханға дайындалған студенттің түсіне сабақ кіруі табиғи жағдай.
Үшіншісі – шайтаннан болатын қорқынышты түс. Мұндай түс адамның көңілін түсіріп, үрейлендіруі мүмкін. Исламда мұндай түске қатты мән бермеу, Алладан қорған сұрап дұға ету ұсынылады.
Сондықтан мұсылман адам әрбір түске шектен тыс сенбей, оны өмірінің басты өлшеміне айналдырмағаны жөн.

Жақсы түс көргенде не істеу керек?
Халық арасында жақсы түс көрген адам оны жақындарына айтып, жорытқан. Исламда да жақсы түсті сенімді әрі ниеті дұрыс адамға айту құпталады.
Жақсы түс көргенде:
Аллаға шүкіршілік айту;
жақсы ойда болу;
игі амалдарды көбейту;
түсті жаман ниетті адамдарға айтпау ұсынылады.
Жақсы түс адамның үмітін арттырып, өмірге деген сенімін күшейтсе, бұл оның рухани дүниесіне оң әсер етеді.

Жаман түс көргенде не істеу керек?
Қазақ халқында «Жаман түс – садақасы өзімен кетсін» деген сөз бар. Бұл адамның жаман түске бола үрейленбеуі керектігін білдіреді.
Ислам әдебіне сәйкес жаман түс көрген адам:
Алладан пана сұрайды;
сол жағына жеңіл түрде үш рет түкіргендей ишара жасайды (түкірмей);
ешкімге түсін айтпайды;
қайта ұйықтағысы келсе, дәретін алып немесе дұға оқып жатады.
Бұл амалдар адамның көңілін тыныштандырып, орынсыз қорқыныштан сақтайды.

Таңға жақын көрілген түс орындала ма?
Қазақ арасында таң алдында көрілген түс шындыққа жақын болады деген түсінік кең таралған.
Мұның себебі – таңға қарай адамның ұйқысы жеңілдеп, есте сақтау қабілеті артады. Сондықтан мұндай түстер анық есте қалады.
Алайда исламда белгілі бір уақыттағы түс міндетті түрде орындалады деген нақты қағида жоқ. Түстің мәні оның көрілген уақытына ғана емес, мазмұны мен адамның рухани жағдайына да байланысты.

Түсті кімге жорыту керек?
Ертеде қазақтар түсті кез келген адамға айтпаған.
Көп жағдайда:
елге сыйлы ақсақалдарға;
өмірлік тәжірибесі мол әжелерге;
діни сауаты бар адамдарға жорытуға тырысқан.
Себебі халық арасында:
«Түсті қалай жорысаң, солай болады» деген түсінік болған.
Бұл сөз адамның психологиялық жағдайына әсер ететіндігін көрсетеді. Егер адамға жақсы жору айтылса, оның бойында сенім мен үміт пайда болады.

Қазақ халқындағы түс жоруға байланысты ырымдар
Түс жорумен бірге көптеген халықтық ырымдар қалыптасқан.
Мысалы:
жақсы түсті күн шыққаннан кейін айту;
жаман түсті суға айту;
жақсы түс көрген соң садақа беру;
жаман түстен кейін дұға оқу;
таңертең бірден жамандық күтпеу.
Бұл ырымдардың барлығы адамдардың көңілін тыныштандыруға бағытталған.

Түс адамның тағдырын өзгерте ме?
Бұл сұрақ көпшілікті қызықтырады.
Қазақ даналығы бойынша:
«Түс – белгі ғана, тағдыр емес.»
Яғни түс адамға ой салуы немесе сақтыққа шақыруы мүмкін. Бірақ адамның өмір жолын оның:
иманы;
адал еңбегі;
ниеті;
жасаған амалдары;
Алланың қалауымен болатын тағдыры анықтайды.
Сондықтан түске қарап өмірлік маңызды шешім қабылдау дұрыс емес.

Түс жоруда жиі қойылатын сұрақтар
Бір түсті бірнеше рет көру нені білдіреді?
Қайталанып көрінетін түс адамның ішкі ойымен немесе өміріндегі шешілмеген мәселелермен байланысты болуы мүмкін.
Бір адамды қайта - қайта түсімде көремін. Неге?
Бұл көбіне сол адам туралы көп ойлаумен немесе өткен естеліктермен байланысты болады.

 Қорқынышты түс міндетті түрде жамандық па?
Жоқ. Көп жағдайда мұндай түс адамның күйзелісі немесе шаршауының белгісі ғана.

Түс міндетті түрде орындала ма?
Жоқ. Әрбір түс орындала бермейді. Көптеген түстер адамның күнделікті өміріндегі әсерлердің нәтижесі болады.

Түс жоруға толық сенуге бола ма?
Қазақтың түс жору дәстүрі – халық даналығының бір бөлігі. Дегенмен оған өмірдің нақты заңы ретінде қарамаған дұрыс.

Түс көрудің психологиялық түсіндірмесі
Қазіргі ғылым түс көруді адамның миының ұйқы кезінде ақпараттарды өңдеу процесі деп түсіндіреді.
Психологтардың пікірінше, адам түсінде:
күндізгі оқиғаларды;
ішкі қорқынышын;
армандарын;
қуанышын;
уайымын бейнелеуі мүмкін.
Сондықтан кейбір түстердің ғылыми түсіндірмесі де бар.

Қазақша түс жорудың тәрбиелік мәні
Түс жору тек болашақты болжау емес.
Ол адамды:
сабырлы болуға;
жақсылықтан үміт үзбеуге;
сақтық жасауға;
үлкендердің сөзін тыңдауға;
жақсы ниетпен өмір сүруге тәрбиелейді.
Сондықтан бұл дәстүр қазақ мәдениетінің маңызды бөлігі болып саналады.

Қазақша түс жору – халқымыздың ғасырлар бойы сақталып келе жатқан рухани әрі мәдени мұрасының ажырамас бөлігі. Ата - бабаларымыз түсті өмірдің түрлі құбылыстарымен байланыстырып, одан тағылым алуға тырысқан. Дегенмен олар түсті ешқашан адамның тағдырын толық анықтайтын құбылыс деп қабылдамаған. Керісінше, түс адамның ойлануына, сақ болуына немесе жақсылықтан үміттенуіне себеп болатын белгі ретінде қарастырылған.

Бүгінгі таңда да түс жоруға деген қызығушылық жоғары. Интернетте, кітаптарда және халық арасында түс туралы түрлі мәліметтер кездеседі. Алайда кез келген жорамалға сын көзбен қарап, оны ақылмен саралаған жөн. Әсіресе қорқынышты немесе жағымсыз түс көргенде үрейге бой алдырмай, сабыр сақтап, дұға жасап, жақсы ойлаған дұрыс.

Ислам діні де адамды түске емес, Аллаға тәуекел етуге, адал еңбек етуге және ізгі амал жасауға үндейді. Сондықтан түс – өмірдің бір құпиясы болғанымен, адамның бақыты мен болашағы оның иманына, ниетіне, еңбегіне және Жаратушының қалауына байланысты.

Қазақтың «Жақсы түс – жарым ырыс» деген нақыл сөзі бүгінгі күні де өз мәнін жоғалтқан жоқ. Жақсы түс адамға үміт сыйласа, жаман түс сақтыққа шақырады. Ең бастысы – қандай түс көрсеңіз де, жақсылықтан үмітіңізді үзбей, өмірге сеніммен қарап, ізгі істер жасауға ұмтылыңыз. Сонда әр күніңіз берекелі, әрбір бастаған ісіңіз сәтті болмақ.